Tikt je ketting bij elke trap, springt hij net niet naar het volgende tandwiel of schakelt je racefiets ineens traag op de klim? Dan is de kans groot dat je achterderailleur afgesteld moet worden. Het goede nieuws: derailleur afstellen kun je prima zelf, met een kruiskopschroevendraaier, een inbussleutel en een kwartiertje geduld.
In dit artikel lees je stap voor stap hoe je de achterderailleur van je racefiets afstelt: de eindstops, de kabelspanning en de B-schroef. Ook lees je wat je anders doet bij elektrisch schakelen en wanneer het probleem eigenlijk niet bij de derailleur zit.
Wanneer moet je je derailleur afstellen?
Een goed afgestelde derailleur hoor je bijna niet. Hoor je wel iets, dan geeft je fiets een signaal. De bekendste klachten zijn een ratelend of tikkend geluid in bepaalde versnellingen, een ketting die traag of pas na een tweede klik verspringt en een ketting die over het kleinste of grootste tandwiel heen schiet.
Mechanische schakelkabels rekken in de eerste honderden kilometers een beetje uit. Daarom is een nieuwe fiets of een nieuwe kabel vaak na een paar weken alweer toe aan een kleine correctie. Ook na een val, een wielwissel of transport in de auto kan de afstelling verlopen.
Twijfel je of je dit soort klusjes zelf wilt doen? In ons artikel over fietsonderhoud zelf doen lees je welke klussen goed thuis te doen zijn en welk gereedschap je daarvoor nodig hebt.
Eerst controleren: is het wel de derailleur?
Voordat je aan schroefjes gaat draaien, check je een paar dingen die vaak voor dezelfde klachten zorgen. Zo voorkom je dat je een goede afstelling verpest om een probleem dat ergens anders zit.
Het derailleurpad
Het derailleurpad (ook wel hanger genoemd) is het kleine metalen plaatje waarmee de derailleur aan het frame vastzit. Het is expres zacht gemaakt, zodat het buigt bij een klap in plaats van je frame. Kijk van achteren naar je fiets: staan de derailleurwieltjes recht onder de cassette, of hangen ze schuin naar binnen? Een krom pad kun je niet wegdraaien met de stelschroeven. Dat moet eerst recht gezet of vervangen worden.
Ketting en cassette
Een versleten ketting schakelt slordig, hoe goed je derailleur ook staat. Meet daarom eerst de slijtage. Hoe je dat doet en wanneer vervangen echt nodig is, lees je in hoe weet je of je een nieuwe ketting voor je racefiets nodig hebt. Een vuile ketting of een cassette vol vuil maakt het schakelen ook stroever, dus maak alles eerst schoon.
Kabel en buitenkabel
Bij mechanisch schakelen kan een gerafelde binnenkabel of een vuile buitenkabel voor wrijving zorgen. Dan blijft de derailleur hangen, vooral bij het terugschakelen naar kleinere tandwielen. Vervang de kabel in dat geval eerst, want afstellen heeft dan weinig zin.
Wat heb je nodig om je derailleur af te stellen?
Je hebt niet veel nodig. Een kleine kruiskopschroevendraaier voor de stelschroeven, een inbussleutel van 5 mm voor de kabelklem en eventueel een kabeltang. Veel van dit gereedschap zit al op een goede multitool voor de fiets.
Het handigst is een montagestandaard, zodat je het achterwiel vrij kunt laten draaien terwijl je schakelt. Heb je die niet, hang de fiets dan aan het zadel aan een haak of laat iemand het achterwiel optillen. Bekijk eventueel welke fietsstandaard voor onderhoud bij jou past.
Stap 1: de eindstops instellen (H- en L-schroef)
De eindstops bepalen hoe ver de derailleur naar buiten en naar binnen mag bewegen. Op de derailleur zie je twee schroefjes, meestal gemarkeerd met H (high, het kleinste tandwiel) en L (low, het grootste tandwiel). Deze stel je in voordat je aan de kabelspanning begint.
H-schroef: het kleinste tandwiel
Schakel naar het kleinste tandwiel achter en het grote blad voor. Kijk van achteren: het bovenste derailleurwieltje moet precies onder het kleinste tandwiel staan. Staat het te ver naar binnen, draai de H-schroef dan iets los. Staat het te ver naar buiten, draai hem dan iets aan. Werk met kwartslagen.
L-schroef: het grootste tandwiel
Schakel nu rustig naar het grootste tandwiel achter, met de hand aan het crankstel. Het wieltje moet precies onder het grootste tandwiel uitkomen. Schiet de ketting bijna tussen de cassette en de spaken, draai de L-schroef dan aan. Wil de ketting niet op het grootste tandwiel komen, draai hem dan iets los. Een te ruim ingestelde L-schroef is gevaarlijk: de ketting kan dan in je spaken lopen en je wiel of derailleur beschadigen.
Stap 2: de kabelspanning afstellen (indexering)
Dit is de stap die het vaakst nodig is en die het meeste verschil maakt. Met de kabelspanning zorg je dat elke klik aan je shifter precies één tandwiel verplaatst.
Schakel naar het kleinste tandwiel. Draai de stelbus (de barrel adjuster bij de derailleur, de shifter of in de buitenkabel) bijna helemaal in en draai hem daarna één slag terug. Controleer of de kabel strak in de kabelklem zit. Schakel nu één tandwiel omhoog terwijl je trapt.
Gaat de ketting traag of niet naar het volgende tandwiel, dan is de kabel te slap. Draai de stelbus dan een kwartslag tegen de klok in. Schiet de ketting door of rammelt hij tegen het grotere tandwiel, dan is de kabel te strak. Draai de stelbus dan een kwartslag met de klok mee.
Loop daarna alle versnellingen op en af. Let vooral op de middelste tandwielen: daar hoor je een kleine afwijking het snelst. Is het tikken in het midden weg en schakelt alles in één klik, dan zit de indexering goed. Wil je weten welke cassetteverhouding bij je past nu je toch bezig bent, lees dan onze tips voor de beste cassette.
Stap 3: de B-schroef
De B-schroef bepaalt de afstand tussen het bovenste derailleurwieltje en de cassette. Staat dat wieltje te dicht bij het grootste tandwiel, dan hoor je geratel en schakelt het stroef. Staat het te ver weg, dan wordt het schakelen traag.
Schakel naar het grootste tandwiel en kijk van opzij. Er hoort een kleine ruimte tussen het wieltje en de tanden te zitten. Shimano en SRAM noemen in hun handleidingen per groep een richtwaarde, en bij SRAM AXS met een groot bereik gebruik je soms een speciaal afstelhulpje. Pak bij twijfel de handleiding van jouw groep erbij, want de juiste afstand verschilt per derailleur en cassette.
Derailleur afstellen bij elektrisch schakelen
Rijd je met Shimano Di2, SRAM AXS of Campagnolo Wireless, dan heb je geen kabelspanning om aan te draaien. De eindstops en de B-schroef stel je mechanisch in zoals hierboven. De fijnafstelling, die bij een kabel met de stelbus gaat, doe je elektronisch.
Bij SRAM AXS heet dat MicroAdjust. Je houdt de AXS-knop aan de binnenkant van de shifter ingedrukt en tikt dan op de linker of rechter schakelpaddle om de derailleur in kleine stapjes naar binnen of buiten te zetten. Dat kan zelfs tijdens het rijden. Bij Shimano Di2 zet je het systeem in een aanpasmodus via de knop op de derailleur of de verbindingsknop, of je gebruikt de E-Tube app op je telefoon. Daarna verschuif je de derailleur stap voor stap met de schakelknoppen.
Het principe is hetzelfde als bij een kabel: zoek de stand waarin het tikken in de middelste versnellingen verdwijnt. Wil je meer weten over de slimme functies van Shimano, lees dan ons artikel over Shimano Di2 Auto Shift en Free Shift.
Testen na het afstellen
Een afstelling op de standaard voelt soms anders dan onder belasting. Maak daarom een korte proefrit en schakel door alle versnellingen, zowel zittend als staand op de pedalen. Draag tijdens die proefrit gewoon je fietshelm, ook al ben je maar een rondje om het blok.
Fiets je in de winter vooral binnen? Dan kun je de afstelling ook goed testen op een slimme fietstrainer. Let er wel op dat een directdrive-trainer een eigen cassette heeft. Is die anders gemonteerd dan je wiel, dan moet je de afstelling soms licht aanpassen als je terug naar buiten gaat.
Veelgemaakte fouten bij het afstellen
De meest gemaakte fout is te grote stappen nemen. Werk altijd met kwartslagen en test na elke verandering. Een halve slag is vaak al te veel.
Een tweede fout is de eindstops gebruiken om schakelproblemen in het midden op te lossen. De H- en L-schroef doen alleen iets aan de uiterste standen. Rammelt het in het midden, dan zit het probleem bij de kabelspanning of bij een krom derailleurpad.
Daarnaast vergeten veel wielrenners de basis: een schone, gesmeerde ketting. In fietsketting smeren en onderhouden lees je hoe je dat goed doet.
Pak dus vandaag nog je schroevendraaier, zet je fiets in de standaard en begin bij de kabelspanning. Merk je dat de derailleur ondanks alles blijft rammelen, laat dan het derailleurpad controleren bij de fietsenmaker. Zo rijd je je volgende rit weer stil en soepel door alle versnellingen.
Bekijk in de shop
Bij het online kopen van een Sale is betrouwbaarheid, snelheid en uiteraard een goede prijs belangrijk.Vergelijk de prijzen van onze favoriete shops die snel en vaak gratis leveren en ze meestal ook echt op voorraad hebben:
